เครื่องดนตรีภาคกลาง

ซอสามสาย

 

ซอสามสาย เป็นซอชนิดหนึ่งของไทย มีมาแต่โบราณ มีเสียงไพเราะ นุ่มนวล รูปร่างวิจิตรสวยงามกว่าซอชนิดอื่น ถือเป็นเครื่องดนตรีชั้นสูง ใช้ในราชสำนัก มีส่วนประกอบ ดังนี้ - กะโหลก ทำด้วยกะลามะพร้าว ตัดตามด้านขวาง ด้านหน้าต่อติดกับกรอบไม้เนื้อแข็ง เดิมนิยมใช้ไม้สักเรียกว่า "ขนงไม้สัก" มีรูปร่างคล้ายกรอบหน้านาง ใช้หนังลูกวัวหรือหนังแพะขึงปิดทับขอบขนงไม้สักและขอบกะลาให้ตึงพอดี - คันซอ แบ่งออกเป็นสามส่วน คือ ทวนบน ทวนกลาง และทวนล่าง ทวนบน คือ ส่วนที่นับจากรอบต่อเหนือรัดอกขึ้นไป ทวนกลาง คือ ส่วนต่อจากทวนบนลงมาถึงกะโหลก ทวนล่างหรือแข้งไก่ คือ ส่วนที่ต่อจากกะโหลก ลงไปรวมทั้งเข็มที่ทำด้วยโลหะ ซึ่งอยู่ปลายล่างสุด - ลูกบิด มีสามลูก ลูกล่างสำหรับสายเอก ลูกบนสำหรับสายกลาง สองลูกนี้อยู่ทางขวา ทางซ้ายมีลูกเดียว สำหรับสายทุ้ม หรือสายสาม - รัดอก มักใช้สายไหมฟั่นเกลียวแบบสายซอ พันรอบทวนกลาง ใช้รัดสายทั้งสาม ให้แนบเข้ากับทวนกลาง เพื่อให้เสียงของสายเปล่าได้ระดับและมีความกังวาน - หย่อง ทำด้วยไม้หรืองา เหลาเป็นรูปคันธนูให้ได้ขนาดพอรับสายซอทั้งสามสาย บนหย่องบากร่องไว้ สามตำแหน่ง เพื่อรองรับสายซอ - ถ่วงหน้า ทำด้วยแก้วหรือโลหะ ขึ้นรูปเป็นตลับกลมเล็ก ๆ ข้างบนประดับพลอยสีต่าง ๆ หรือถม หรือลงยา ภายในบรรจุสีผึ้งผสมตะกั่ว เพื่อให้ได้น้ำหนัก ใช้ชันปิดหน้า ใช้ปรับเสียงให้สายเอกเข้ากับสายทุ้ม - หนวดพราหมณ์ ใช้สายไหมฟั่นเกลียวอย่างสายซอ ผูกเป็นสายบ่วง ร้อยเข้าไปในรูที่ทวนล่าง เพื่อรั้งปมปลายสายซอทั้งสาม - คันชัก ทำด้วยไม้เนื้อแข็งและเหนียว กลึงให้ได้รูป ขึงด้วยขนหางม้าสีขาวประมาณ ๒๕๐-๓๐๐ เส้น

 ซอสามสายประกอบด้วย

» ทวนบน    คือ  ส่วนที่ติดลูกบิดสำหรับสายซอ มักทำด้วยไม้เนื้อแข็ง

» ลูกบิด      คือ  ส่วนที่ใช้ใส่สายซอ ร้อยผ่านรูเข้าไปตั้งแต่ทวนกลางผ่านไปจนถึงลูกบิด

» ทวนกลาง คือ  ส่วนที่มือประคองคันซอ มักตกแต่งด้วยการลงรักประดับมุกหรือถมเงิน

» รัดอก       คือ  ส่วนที่รัดให้สายซอทั้ง 3 เส้นยึดติดกับทวนกลาง

» แกนยึดทวน    คือ  ไม้ที่สอดอยู่ระหว่างกะโหลกซอสามสายเพื่อทำให้หน้าซอแอ่น และยึดอยู่ติดระหว่าง      ปากช้างบน และ

ปากช้างล่าง

» ปากช้างบน   คือ  ส่วนที่ต่อจากทวนกลางมายังกะโหลกซอ

» กะโหลกซอ   คือ  กะโหลกมะพร้าวพันธุ์พิเศษ โดยมีลักษณะพิเศษคือมีพูขึ้น 3 ลูกเป็นมุมสามเหลี่ยม

» หน้าซอ       คือ   ส่วนที่ขึงด้วยหนังยึดติดกับกะโหลกซอ นิยมทำจากหนังลูกวัวหรือหนังแพะ

» ถ่วงหน้า      คือ   ตัวที่ช่วยให้หน้าซอตึงขึ้นและในเรื่องของการสั่นเทือนของเสียง(กำทอน)

» หย่อง         คือ   ไม้เนื้ออ่อนที่ใช้หนุนสายซอเพื่อให้การสั่นสะเทือนในการบรรเลง

» หนวดพราหมณ์      คือ   ส่วนที่ทำหน้าที่ยึดปมของปลายสายซอ

» ทวนล่าง     คือ ส่วนที่ต่อมาจากกะโหลกซอ ตอนปลายของทวนล่างจะมีเหล็กแหลมติดอยู่

» เหล็กแหลม  คือ  ส่วนที่ช่วยยึดซอสามสายกับพื้นไม่ไห้ลื่นไหล

» คันชัก        คือ  ส่วนที่ใช้สีกับสาย นิยมทำจากหางม้าหรือเอ็น

» สายซอ       คือ  สายที่ทำจากสายไหม นิยมใช้ไหมควั่นโดยมี3ขนาดคือ ขนาดเล็ก ขนาดกลางและขนาดใหญ่

Home

 

สร้างโดย: 
น.ส. อนันตพร โอตตัปปะวงศ์ เเละ อ.เพ็ญศรี รอดจากภัย โรงเรียนสตรีศรีสุริโยทัย

มหาวิทยาลัยศรีปทุม ผู้ใหญ่ใจดี
 

 ช่วยด้วยครับ
นักเรียนที่สร้างบล็อก กรุณาอย่า
คัดลอกข้อมูลจากเว็บอื่นทั้งหมด
ควรนำมาจากหลายๆ เว็บ แล้ววิเคราะห์ สังเคราะห์ และเขียนขึ้นใหม่
หากคัดลอกทั้งหมด จะถูกดำเนินคดี
ตามกฎหมายจากเจ้าของลิขสิทธิ์
มีโทษทั้งจำคุกและปรับในอัตราสูง

ช่วยกันนะครับ 
ไทยกู๊ดวิวจะได้อยู่นานๆ 
ไม่ถูกปิดเสียก่อน

ขอขอบคุณในความร่วมมือครับ

อ่านรายละเอียด

ด่วน...... ขณะนี้
พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2558 
มีผลบังคับใช้แล้ว 
ขอให้นักเรียนและคุณครูที่ใช้งาน
เว็บ thaigoodview ในการส่งการบ้าน
ระมัดระวังการละเมิดลิขสิทธิ์ด้วย
อ่านรายละเอียดที่นี่ครับ

 

สมาชิกที่ออนไลน์

ขณะนี้มี สมาชิก 0 คน และ ผู้เยี่ยมชม 41 คน กำลังออนไลน์